«ترانه» بازیگر نقش اول روایت یک اغتشاش و نقش مکمل قبح زدایی
«ترانه» بازیگر نقش اول روایت یک اغتشاش و نقش مکمل قبح زدایی
🔹در روزهای گذشته مستندی با عنوان «ترانه» به کارگردانی پگاه آهنگرانی از بیبیسی فارسی منتشر شد؛ کارگردانی که پیش از این نیز بیبیسی بستری برای پخش مستندهایش فراهم کرده بود.
🔹سوژۀ این مستند، ترانه علیدوستی، بازیگر سینماست، اما آنچه ارائه میشود «مستند ترانه» نیست؛ بلکه روایت یک اغتشاش است با بیانی بهظاهر هنری.
🔹از همان ابتدا مسیر مشخص است: انتخاب آرشیوهای جهتدار، حذف صداهای ناهمسو و تقلیل مفهوم «انقلاب» به یک مطالبۀ حداقلی یعنی آزادی بیقید و بند.
در ۵۰ دقیقه مستند، ۲ گزاره پررنگ است:
🔸آزادی، همان ولنگاری غربی معنا میشود.
🔸انقلاب، پدیدهای احساسی، بیریشه و فاقد عقلانیت معرفی میشود.
🔹این روایت شباهت زیادی به خط رسانههایی چون ایراناینترنشنال دارد.
🔹تدوین کاملاً جهتدار است؛ مکثهای اغراقشده روی نگاهها، برجستهسازی بازداشتها و قطع روایت در لحظات پرسشبرانگیز. در اینجا بازیگری جای مستندسازی را میگیرد و احساس، جای تحلیل را.
🔹بازداشت ترانه علیدوستی که پیشتر در فضای مجازی با اغتشاشگران همراهی کرده بود به نقطۀ اوج قهرمانسازی تبدیل میشود؛ حتی حذف سریع اپلیکیشنها هنگام بازداشت، بهعنوان کنشی قهرمانانه بازنمایی میشود!
🔹اعدام محسن شکاری نه بهعنوان موضوعی حقوقی-اجتماعی، بلکه صرفاً بهعنوان شوک احساسی استفاده میشود.
🔹همچنین به پروندۀ نیکا شاکرمی پرداخته میشود؛ روایتی احساسی که مخاطب را در دوگانهسازی هدایتشده گرفتار میکند و بیشترین بهره را از کمسوادی رسانهای میبرد.
🔹ممنوعالکاری بهعنوان…
«حذف» معنا میشود و تلاش برای قهرمانسازی ادامه مییابد.
🔹حتی نوعی قرابتسازی با گوگوش دیده میشود؛ خوانندهای که خود گفته بود تا جمهوری اسلامی باشد نمیخواند، درحالیکه امروز توان خواندن ندارد.
🔹علیدوستی از فمینیست بودن خود سخن میگوید و دربارۀ «زن ایرانی» صحبت میکند، اما بدون آنکه بتواند میان «زن ایرانی» یا به تعبیر خودش «زن ایرانی اسلامی» انتخاب روشنی داشته باشد، در نوعی بنبست مفهومی باقی میماند. او از زن ایرانی سخن میگوید، بیآنکه تصویر مشخص، تعریف روشن یا توضیح بیشتری ارائه دهد.
🔹این درحالی است که تصاویر گزیده مستند نشان میدهد زنان بدون حجاب در خیابانها تردد میکنند؛ تصویری که از «زن ایرانی» در تضاد است.
🔹«ترانه» بیش از آنکه مستند باشد، بیانیهای یکسویه است؛ اثری که بهجای روشنکردن واقعیت، آن را بازتعریف و عادیسازی میکند.